Plaga silnych kobiet. Aleksandra Batko o życiowym wypaleniu

Odpisujesz na maile w biegu, sprawnie zarządzasz domem, dowozisz projekty i uśmiechasz się na spotkaniach, choć w środku od miesięcy wszystko w Tobie woła o ciszę? Zmęczenie przestało być chwilowym sygnałem ostrzegawczym – stało się naszym cichym, nowym stylem życia. Aleksandra Batko, trenerka mentalna i twórczyni MentalWalk™, w poruszającej rozmowie odsłania mechanizm ludzi „gasnących po cichu”. Wyjaśnia, dlaczego czekanie na zasilanie awaryjne to prosta droga do kryzysu, i zdradza, jak postawić zaporę ogniową przed wypaleniem.

Jeszcze tylko jedno zadanie i odpocznę

Jest godzina 22:30. Dom wreszcie cichnie, ale na ekranie laptopa wciąż świeci kilkanaście otwartych kart. Wskakuje powiadomienie o nowej wiadomości. Zamiast zamknąć komputer, dłonie automatycznie układają się na klawiaturze. „Odpiszę jeszcze tylko na to i idę spać” – mówisz sobie w duchu po raz setny w tym miesiącu.

Są ludzie, którzy nigdy nie proszą o pomoc. Punktualni, odpowiedzialni, zorganizowani. Zawsze z planem B w kieszeni i gotowością do przejęcia sterów, gdy inni opadają z sił. W biurze uchodzą za filary zespołów, w domu za spoiwo łączące wszystkie elementy codzienności. Z zewnątrz wyglądają jak wzór sprawczości. Dopiero gdy zgasną światła, opadają z nich siły. Nie wpadają jednak w spektakularną panikę – po prostu milkną.

— „Największą tragedią naszych czasów jest to, że nauczyliśmy się doskonale funkcjonować na rezerwach. Przestaliśmy pytać siebie: »Czy jestem zmęczona?«, a zaczęliśmy zadawać sobie szkodliwe pytanie: »Czy zrobiłam wystarczająco dużo, by zasłużyć na prawo do odpoczynku?«. Działamy na pamięć i na adrenalinie, dopóki organizm sam nie odetnie nam zasilania” – zauważa Aleksandra Batko, trenerka mentalna i twórczyni MentalWalk™ w rozmowie z Renatą Zielezińską w podcaście „Dobrze Tu Być”.

Posłuchaj rozmowy w podcaście „Dobrze Tu Być” na YouTube

Ten artykuł powstał na podstawie niezwykle poruszającej rozmowy Renaty Zielezińskiej z Aleksandrą Batko – trenerką mentalną, liderką biznesu i twórczynią autorskiego projektu MentalWalk™. Z pełnego nagrania audycji dowiesz się m.in.:

• Jak brzmi cisza dla człowieka, który od lat żyje w trybie „muszę”?
• Co odpowiedzieć wewnętrznemu głosowi, który pyta: „Czy jestem coś warta, gdy nic nie robię?”
• Jak w praktyce wdrożyć program 4R i stworzyć własną Mapę Energii.

Pułapka „daję radę”

Współczesny styl życia stworzył subtelną presję: zmęczenie stało się cichą miarą naszej wartości i zaangażowania. Im więcej robimy, im bardziej jesteśmy obciążeni, tym mocniej utwierdzamy się w przekonaniu, że nasza obecność ma sens. To prosta droga do wyczerpania. Płytki oddech, stale spięte kark i barki, poranny brak sił mimo przespanej nocy czy narastająca drażliwość w kontaktach z najbliższymi to nie są „gorsze dni”. To sygnały układu nerwowego, który utknął w nieustannym trybie walcz-lub-uciekaj. Zagłuszamy je kolejną podwójną kawą, dłuższą listą zadań czy bezrefleksyjnym scrolowaniem ekranu smartfona przed snem. Traktujemy siebie jak maszyny, które wystarczy doładować na chwilę, by przepchnąć kolejny tydzień.

Pasja, która staje się katem

W powszechnym przekonaniu wypalenie dotyczy wyłącznie pracy. Coraz więcej z nas doświadcza jednak wypalenia życiowego – stanu wyczerpania, będącego wypadkową naraz wielu ról: menedżera, rodzica, partnera i opiekuna. Co ciekawe, najszybciej płoną ci, którzy robią to, co kochają. Pasja bywa podstępna – dając zastrzyk endorfin i poczucie sensu, skutecznie maskuje koszty fizyczne i psychiczne, jakie ponosi organizm. Ogień pasji grzeje i daje światło, ale bez kontroli zamienia się w pożar, który trawi wszystko na swojej drodze, pozostawiając jedynie popiół.

Naucz się czytać „żółte kontrolki”

Większość z nas podłącza swój telefon do ładowarki, gdy poziom baterii spada do 15 lub 20 procent. Dlaczego zatem wobec własnego zdrowia psychicznego stosujemy zupełnie inne standardy, czekając, aż wskaźnik spadnie do zera?
Aleksandra Batko proponuje odejście od skomplikowanych teorii na rzecz prostej, codziennej praktyki uważności. Wystarczy raz dziennie zatrzymać się i zadać sobie trzy pytania:

• Co mówi dziś moje ciało?
• Co zabiera mi najwięcej energii?
• I czego potrzebuję, zanim ruszę dalej?

Czasem odpowiedzią będzie pięć minut ciszy bez ekranu, czasem szklanka wody, a czasem odmowa udziału w kolejnym przedsięwzięciu. Profilaktyka nie polega na wyjeździe na dwutygodniowe wczasy raz w roku. To umiejętność reagowania na „żółtą kontrolkę” na desce rozdzielczej naszego organizmu – zanim zapali się czerwony alarm.

Zarządzanie energią, a nie czasem

Klasyczne metody zarządzania czasem często zawodzą w obliczu przewlekłego wyczerpania. Kalendarz wypełniony po brzegi zadaniami tworzy jedynie iluzję kontroli, podczas gdy nasze biologiczne zasoby są na wyczerpaniu. Zamiast zarządzać minutami, musimy nauczyć się zarządzać własną energią.

W ramach projektu MentalWalk™ ekspertka opiera regenerację na czterech filarach: ruchu, refleksji, rozwoju i relacjach. Nie chodzi tu jednak o wyczynowy trening czy kolejne kursy samodoskonalenia. Ruch ma być umiarkowany – jak rytmiczny spacer na świeżym powietrzu, który obniża poziom kortyzolu. Refleksja to zatrzymanie bez oceniającego głosu wewnętrznego krytyka, a relacje – to bezpieczny kontakt z ludźmi, przy których nie musimy zakładać pancerza „niezniszczalnej Zosi Samosi”.

Lekcja „bezużyteczności”

Jednym z najbardziej ożywczych doświadczeń w walce z wypaleniem jest zgoda na brak celu. Dla osób przyzwyczajonych do mierzenia wskaźników i odhaczania zadań z listy, brak konkretnego wyniku bywa na początku trudny do zniesienia.

— „Kiedy idziemy obok siebie podczas spaceru w naturze, przestaje istnieć konfrontacyjny kontakt wzrokowy. Znika potrzeba udowadniania czegokolwiek. Rytmiczny ruch sprawia, że mózg zaczyna pracować w zupełnie innym trybie. Pytania, które w czterech ścianach biura wydawały się nierozwiązywalne, nagle znajdują swoje naturalne odpowiedzi” – tłumaczy Aleksandra Batko.

To właśnie podczas takich spacerów wiele osób po raz pierwszy od lat pozwala sobie na zrzucenie ciężaru bycia niezastąpioną i wypowiedzenie słów: „Nie daję już rady. Potrzebuję pomocy”.

Posłuchaj rozmowy z Olą Batko na Spotify

Zamiast podsumowania: List do samej siebie

Gdyby Aleksandra Batko mogła dzisiaj spotkać siebie z czasów, gdy biegła w maratonie korporacyjnych celów, ignorując wszystkie sygnały ostrzegawcze organizmu, napisałaby krótki list:

„Olu, nie musisz biec szybciej, żeby zasłużyć na swoje miejsce na świecie. Twoja wartość nie leży w liczbie wykonanych zadań ani w tym, jak bardzo jesteś zmęczona. Największym aktem odwagi nie jest dalszy bieg przez siłę – jest nim zatrzymanie się, zanim ciało zrobi to za Ciebie”.

Zatrzymaj się na chwilę. Wyłącz na moment powiadomienia, weź głęboki oddech i spójrz na swoją żółtą kontrolkę. Czasem najważniejszym krokiem w stronę zdrowia jest ten, którego nie zrobisz w biegu.