Dzieci potrzebują być i czuć się spójne z najważniejszymi dla nich osobami. Doświadczają silnej potrzeby spoglądania w oczy matki i dostrzegania w nich zapewnienia, że jest wspaniałe, doskonałe, wartościowe. Kochające, akceptujące spojrzenie rodziców silnie potwierdza to podstawowe poczucie własnej wartości. Poprzez takie doświadczenie dziecko czuje się wartościowe, kompletne i bezpieczne. Z tego artykułu dowiesz się, czym jest pozytywne zwierciadło oraz pęknięte zwierciadło i w jak kształtują one nasze poczucie wartości.
Spis treści
Idealny świat dziecka i jego wpływ na poczucie wartości
Jesteś noworodkiem. Mama tuli Cię codziennie godzinami w ramionach, jest szczęśliwa, wiedząc, że jesteś już bezpiecznie na tym świecie. Jej więź z Tobą jest niezaprzeczalna. Całe jej ciało chce być blisko Ciebie, otula Cię całą, z miłością i uwielbieniem spogląda w Twoje oczy. Jesteś jej Doskonałością! Tata także często bierze Cię w swoje silne ramiona, głaska po twarzy, brzuszku, uśmiecha się dumnie. Twoja obecność powoduje, że jego życie nabiera nowego, głębszego wymiaru. Dzięki Tobie staje się Ojcem. Dla Ciebie chce budować dom, gdzie będziesz mogła bezpiecznie dorastać, chce dać Ci Twoje własne miejsce na Ziemi. Chce też pokazać Ci życie, którego jesteś ważną częścią. Jego miłość do Twojej Mamy to trwały fundament tego, że Ty też, nauczona tym przykładem, kiedyś znajdziesz dla siebie równie kochającego, troskliwego mężczyznę, który będzie o Ciebie i swoją rodzinę dbał, będzie Cię adorował i wielbił. Każdego dnia będzie wybierał Ciebie.
Dzieci potrzebują uznania rodziców
Zgodnie z teorią rozwoju dziecka w ujęciu psychologii JA, każdy z nas, gdy był dzieckiem, w ważnych momentach swojego rozwoju potrzebował uznania i potwierdzenia ze strony najważniejszych opiekunów. Dzieci potrzebują być i czuć się spójne z najważniejszymi dla nich osobami. Pierwotnym źródłem potrzeby spójności JA jest właśnie interakcja małego dziecka z główną postacią (zwykle matką), do której jest przywiązane. Matka jest dla niemowlęcia i małego dziecka całym Światem. Dziecko doświadcza silnej potrzeby spoglądania w oczy matki i dostrzegania w nich zapewnienia, że jest wspaniałe, doskonałe, wartościowe. Potrzebuje też uśmiechu komunikującego: sprawiasz, że jestem szczęśliwa. Kochające, akceptujące spojrzenie rodziców silnie potwierdza to podstawowe poczucie własnej wartości. Poprzez takie doświadczenie dziecko czuje się wartościowe, kompletne i bezpieczne. W miarę upływu czasu, dziecko doświadczające przychylnego odzewu ze strony rodziców, zaczyna odczuwać dumę i czerpie przyjemność z własnych dokonań. Uważa siebie za godne uznania innych.
Zalety pozytywnego zwierciadła w życiu dzieci
Pozytywne zwierciadło to postacie, w którym maluch się przegląda, jak w czarodziejskim lustrze. Postać, która się w nim ukazuje, jest w psychologii JA określana mianem „odzwierciedlonego obiektu JA”. Dobro, miłość, radość i troska, której doświadcza dziecko, pomaga mu doznać wewnętrznej spójności i zapełnić zbiorniczki „wewnętrznego poczucia własnej wartości”. Może później iść pewnym siebie krokiem w świat, bez potrzeby ciągłego potwierdzania własnej wartości w oczach i opiniach innych.
Brak pozytywnego zwierciadła w życiu dzieci i jego efekty
Jednak, gdy jako dzieci, z różnych przyczyn, byliśmy pozbawieni pozytywnego zwierciadła, tracimy poczucie pewności siebie i kompetencji. Ponieważ nikt nie zapełnił naszego własnego źródełka poczuciem wartości lub komunikat, który otrzymywaliśmy, był niespójny (raz pozytywny, raz negatywny, albo wcale nie było odzwierciedlenia), zaczynamy szukać źródła aprobaty lub uznania poza sobą, w świecie zewnętrznym.
Pęknięte zwierciadło i konsekwencje dla dziecka
Negatywne odzwierciedlanie pochodzi z pękniętego zwierciadła. Być może mama miała depresję poporodową, ciężki i trudny poród, który uniemożliwił jej zajmowanie się Tobą, być może musiała szybko wrócić do swoich obowiązków zawodowych, rozstała się z Twoim ojcem i przeżywała załamanie, albo nie umiała dać Ci tego, czego potrzebowałaś. Osoby pełniące funkcję zwierciadła w życiu dziecka mogą same być „rozbite” oraz mieć niewielką zdolność odzwierciedlania miłości i pewności siebie, których dziecko potrzebuje. Przyczyn niedostrojenia rodzicielskiego może być wiele.
Jakie komunikat może odbierać dziecko, które przegląda się w pękniętym zwierciadle?
Nie jestem warta miłości, troski. Nikt nie cieszy się z tego, że jestem. Muszę zasłużyć na miłość. Coś jest ze mną nie tak. Jestem niedoskonała, wybrakowana. Nikt mnie nie zechce. Jak się dowiesz, jaka naprawdę jestem, na pewno mnie zostawisz. Nie mogę być sobą. Muszę spełniać oczekiwania innych. Inni są ważniejsi niż ja. Zadowolę innych, moje potrzeby nie są ważne. Czy ja mam prawo potrzebować? Potrzebowanie wiąże się z cierpieniem niedostania, nie chcę i nie mogę tego przeżywać. Czucie boli. Wolę nie czuć. Muszę się znieczulić. Nie umiem odmawiać. Nie znam swoich granic. Muszę kontrolować innych, sytuację, żeby mieć, choć namiastkę poczucia bezpieczeństwa. Nie mogę liczyć na nikogo. Nie mogę czuć się bezradna, zależna i potrzebująca, to mnie upokarza. Bez ciebie nie przetrwam. Ktoś inny wie lepiej niż ja. Jestem słaba i bezbronna, potrzebuję wybawiciela. Świat jest wrogi. Inni źle mi życzą. Rozpaczliwie potrzebuję uznania od innych. Muszę się dopasować. Nikt nie może się dowiedzieć, co myślę i czuję naprawdę. Wolę działać, niż czuć. Muszę coś robić. Nie mam prawa do odpoczynku. Nie zasługuję na troskę i uwagę innych. Moje osiągnięcia nic nie znaczą. Nie podobam się sobie. Nie pasuję do innych. Jestem dziwna. I tym podobne.
Luki w obrazie własnego JA
Gdy jako dzieci widzieliśmy swój obraz w pękniętym zwierciadle, wykształcają się luki w obrazie własnego JA. Dziecko przestaje szanować i nie może zaufać swoim wewnętrznym sygnałom i stanom. Wątpi we własną wartość i umiejętności. W dorosłości może to prowadzić do rozpaczliwych i destrukcyjnych zachowań. Może np. rozpaczliwie poszukiwać akceptacji, przynależności, uznania ze strony innych. Może „obsadzać” drugiego człowieka, czasami nawet przypadkowego, w roli „zastępcy pierwotnego, pozytywnego zwierciadła”. Jeśli obraz siebie, który widzi w oczach innych, swojego partnera, pracodawcy, kolegi z pracy, mentora, czasami też dziecka, jest pozytywny – może, na chwilę, odpocząć z ulgą. Redukuje to napięcie wynikające z faktu, że sama nie może uznać siebie, więc wyobraża sobie, że to uznanie musi do niej przyjść z zewnątrz. I oto właśnie szef Cię pochwalił, mąż skomplementował, dziecko popatrzyło na Ciebie z dumą. To wspaniałe móc widzieć odbicie własnego piękna, uznania w oczach ukochanej lub ważnej osoby. Jeśli jednak obraz, który dostajesz od drugiego, jest niedoskonały, zaczynasz, z prędkością wyścigówki, odczuwać poczucie krzywdy. To nie tak miało być. To miało być pozytywne doświadczenie! Ten drugi, partner, szef, kolega, miał Ci wynagrodzić krzywdy, których doznawałaś w dzieciństwie.
Zwierciadło odbijające ranę z dzieciństwa
Coś poszło nie tak. Ktoś, kto miał zastąpić pierwotne pozytywne zwierciadło, zranił twoje uczucia. Może straciłaś szacunek do samej siebie, wiarę w siebie, być może też wiarę w innych. Może poczułaś się nieważna, poniżona, niezauważona, zlekceważona lub odrzucona. Może poczułaś bezradność i przygnębienie, a może poczułaś ogromną złość, nawet wściekłość, albo przeogromny smutek. Przykre stany emocjonalne rzuciły wyzwanie twojemu poczuciu wartości. Przejrzałaś się w zwierciadle, które odbiło twoją ranę z dzieciństwa, twój brak, niezaspokojone pragnienie, które spowodowało, że stałaś się nadwrażliwa na sygnały z otoczenia. Łatwo wtedy wpaść w nastrój, który, bez odpowiedniej kontroli, może doprowadzić do podświadomego zsuwania się po śliskim zboczu toksycznego dialogu wewnętrznego, dysforycznych emocji i dysfunkcyjnych zachowań.
Poczucie wartości można odbudować w każdym wieku
Jednak nie musi tak być. Poczucie wartości ma to do siebie, że nawet w dorosłości, można nauczyć się siebie, stanąć za sobą, zaprzyjaźnić się ze sobą, ukochać swoje zranienia. Pierwotny brak spójności można życzliwie zapełniać. Kiedy określimy sens i nadamy własnemu cierpieniu znaczenie, głęboki proces porządkujący pozwoli Ci reagować dojrzalej i właściwiej na pojawiające się problemy. Jako osoba dorosła masz znacznie więcej możliwości radzenia sobie z trudem, który Cię spotyka, niż miałaś wtedy, kiedy w 100% byłaś zależna od swoich rodziców. Dziś możesz sięgać po pomoc i nauczyć się samej decydować, kto ma stanowić o Twoim dobrostanie. To, że przeglądasz się lustrze drugiego, nie oznacza, że widzisz w nim prawdę o sobie. W każdym lustrze jest bowiem prawda o tym lustrze, a nie o tym, co się w nim odbija. Jeśli więc pozwolisz, aby Twoje dobre samopoczucie w całości zależało od opinii innych, może Cię czekać srogie rozczarowanie. W momencie, w którym uwolnisz się od potrzeby ciągłego potwierdzania własnej wartości w oczach innych, a tym samym położysz kres obsesji pozytywnego oceniania własnej osoby – pojawi się samowspółczucie i miłość własna. Ostateczna akceptacja musi bowiem pochodzić od Ciebie samej.
Autorka: Beata Szczygieł — jestem psychoterapeutką i właścicielką gabinetu psychoterapeutycznego „Propius” Psychoterapia Wsparcie Rozwój. Pracuję w nurcie humanistyczno-doświadczeniowym Gestalt. Jestem również trenerem umiejętności miękkich i life coachem. Przygotowując warsztaty i szkolenia, inspiruję się komunikacją bez przemocy (NVC). Bardzo lubię pracować z kobietami. W pracy ważne jest dla mnie prawdziwe spotkanie z drugim człowiekiem. Głęboko wierzę, że relacja terapeutyczna ma ogromną moc leczącą.
Moje miejsca w sieci:
- strona: https://propius.pl/
- Facebook https://www.facebook.com/people/Propiuspl/61569455954505/
- Instagram https://www.instagram.com/propius.pl
