Masz czasem takie myśli „to, co robię, nigdy nie jest dość dobre”, „muszę bardziej się postarać”, „powinnam pracować lepiej, dopracować szczegóły (kiedy od kilku godzin szlifujesz prezentację lub raport)”, „jeśli nie zrobię tego idealnie, to jest nic niewarte”? Te i podobne myśli to krążące po głowie perfekcjonistki codzienne komentarze, które sycą się lękiem i ciągle podkopują jej wartość. Chcesz myśleć o sobie inaczej, uwolnić się od lęku przed działaniem, kiedy nie wiesz, czy wyjdzie idealnie? Perfekcja kobiet – zobacz, jak zgładzić nadmierną perfekcję i stać się swoim własnym sprzymierzeńcem.
Spis treści
Czym jest perfekcjonizm?
Perfekcjonizm to złożona cecha osobowości, która ma dwie twarze. Z jednej strony może pomagać realizować ambicje, stawać się bardzo dobrą specjalistką oraz mieć ciekawe i satysfakcjonujące życie, kiedy osoba akceptuje rozbieżności, które się pojawia między staraniami i wewnętrznymi standardami a rezultatem działań (perfekcjonizm adaptacyjny). Jednak to nie wszystko, kiedy perfekcjonizm przejmuje stery, a jego podstawą jest lęk i myślenie czarno-białe, skupianie się na skrajnościach, wtedy każdy aspekt życia może być torturą. Bo nigdy w swoich ocenach nie będziesz dość – dobrą matką, szefową, partnerką, panią domu, pracowniczką. Perfekcjonizm to jak filtr, który zawsze pokaże niedociągnięcia, skazy i miejsca do poprawienia (perfekcjonizm dezadaptacyjny).
Skąd się bierze perfekcjonizm u kobiet?
Na rozwój perfekcjonizmu mają wpływ czynniki genetyczne, biologiczne i społeczne. Badacze pokazują ogromny wpływ relacji i klimatu w rodzinie. Rodzice, którzy prezentują karzący i bardzo surowy styl wychowawczy oraz stawiają wygórowane standardy, mogą przyczyniać się do przejęcia przez dziecko podobnego wzorca zachowania wobec siebie samego w przyszłości.
Krytykowanie, wytykanie błędów, umniejszanie osiągnięć, poddawanie krytyce pozytywne cechy i zachowania dziecka przez rodziców oraz innych znaczących dorosłych, jak nauczyciele, również zapisuje się w postaci tendencji osobowościowych, które wpływają na całe życie.
Obserwowanie przez dziewczynkę bardzo krytycznej i wymagającej postawy matki i ojca wobec siebie również może przyczyniać się do wykształcenia pędu do doskonałości. Dzieci najszybciej uczą się poprzez obserwację zachowania ważnych dorosłych. Jeśli dziewczynka widzi i słyszy, że matka krytykuje swoją urodę, zachowanie, nazywa siebie ”głupią”, kiedy popełni błąd, doświadcza tego, że takie zachowanie jest typowe i normalne. W dorosłym życiu może tak traktować siebie samą oraz swoje dzieci.
Dlaczego perfekcjonizm psuje Ci życie?
Perfekcjonizm w dorosłym życiu wiąże się z ogromną presją, wygórowanymi oczekiwaniami wobec siebie, a często też wobec innych. Perfekcjonistka może też myśleć, że to jej otoczenie wymaga od niej idealnie wykonanych zadań w pracy, perfekcyjnie posprzątanego domu i zero błędów przy wychowaniu dzieci. Potocznie często perfekcjonista kojarzy się z osobą dokładną, sumienną i skupiającą się na szczegółach, jednak tak naprawdę życiem wewnętrzny takiej osoby rządzi ogromny lęk.
Lęk związany z potencjalną porażką, czyli „jeśli spróbuję, to mi się nie uda” i ogromnym ciosem w samoocenę, która u perfekcjonistki bywa bardzo krucha i często jest oparta właśnie na osiągnięciach i realizowaniu zadań. Perfekcjonizm bywa piekłem, ponieważ towarzyszy mu nieustająca samokrytyka, wytykanie i skupianie się na błędach, ciągłe analizowanie sytuacji, przypominanie sobie porażek oraz odkładanie ważnych spraw na później, aby nie doświadczać potencjalnej porażki.
Często perfekcja kobiet dotyczy różnych sfer życia, jednak czasami niektóre osoby przejawiają perfekcjonizm w pracy, a w życiu prywatnym, w relacjach z bliskimi osobami mają inne podejście. Może to wynikać w innych przekazów rodzinnych, obserwowanych w dzieciństwie zachowań dorosłych, wczesnych lat szkolnych lub pracy własnej, gdzie dana osoba wyraźnie oddziela pracę zawodową od życia rodzinnego.
Co robić, aby poradzić sobie z perfekcjonizmem i cieszyć się życiem?
Kluczową sprawą, aby lepiej radzić sobie z perfekcjonizmem i doświadczać więcej spokoju, spełnianie i harmonii to zauważyć problem, czyli to, że ich oczekiwania względem siebie lub innych są nierealistyczne, zawyżone i są bardzo trudne do spełnienia. Zamiast dążyć do perfekcji, skup się na tym, co jest „wystarczająco dobre”, aby osiągnąć swoje potrzeby i priorytety, czyli postaw na realistyczne cele.
Rozpoznawanie własnych niekonstruktywnych przekonań o sobie, świecie i innych to kolejny krok, aby zmniejszyć tendencje perfekcjonistyczne. Wypisz te przekonania i zastanów się, jak działają w Twoim życiu, sprawdź, czy wspierają, czy jednak osłabiają dobrostan.
Co jeszcze można robić, aby lepiej radzić sobie z perfekcjonizmem? Zmień sposób myślenia o błędach. Traktuj je jak lekcje, które dają informacje, które są związane z testowaniem określonego podejścia lub rozwiązania, a nie dowód porażki. Pytaj siebie: „Czego mogę się nauczyć?” zamiast „Dlaczego znowu zawiodłam?”.
Sprawdź, jak siebie traktujesz, czy jest tam miejsce na samowspółczucie i troskę? Bądź dla siebie tak wyrozumiała, jak dla najlepszej przyjaciółki. Zamiast krytykować, zapytaj siebie: „Jak mogę sobie pomóc w tej sytuacji?”. Takie podejście pomaga skupić się na rozwiązaniu zamiast na obwinianiu siebie.
Zidentyfikuj swoje wartości, czyli to, co jest dla ciebie ważne w życiu. Kieruj się nimi w działaniach, pod nie ustalaj priorytety, zamiast próbować spełniać oczekiwania innych. Czyli, jeśli ważne jest zdrowie, nie bierz nadgodzin ani dodatkowych projektów, a idź na spacer, siłownię lub na masaż.
Perfekcja kobiet — jak ją „zgładzić”? Podsumowanie
Perfekcjonizm nie zniknie z dnia na dzień, ale małe zmiany w myśleniu i działaniu stopniowo mogą przynieść ogromną ulgę i poczucie swobody. Czasami, aby zmiana była trwała, w uwolnieniu się od tendencji perfekcjonistycznych, warto sięgnąć po wsparcie specjalistów: psychologów i psychoterapeutów, którzy pomagają osobom cierpiącym z powodu perfekcjonizmu. Dlaczego jest ważne, aby zmienić, choć odrobinę swoje podejście, ponieważ nadmierne oczekiwania względem siebie, ogromna presja i krytyka mogą być drogą do zaburzeń lękowych, depresji, psucia relacji partnerskich i zawodowych. Jeśli czujesz, że perfekcjonizm cię dotyczy, możesz zrobić bardzo dużo, aby zmniejszyć jego siłę i cieszyć się życiem.
Bibliografia:
- Brown B., Dary niedoskonałości, Wydawnictwo Laurum, 2013.
- Gutral J., Oswoić lęk, Wydawnictwo Znak, 2022.
- Woydyłło E., Wyzdrowieć z uzależnienia od perfekcjonizmu, Wydawnictwo Literackie, 2019.
Autorka: Paulina Gaworska-Gawryś – psycholożka od 10 lat, psychoterapeutka w trakcie szkolenia w nurcie integracyjnym. Pomaga dorosłym w życiowej zmianie. Wspiera kobiety, które chcą uwolnić się od perfekcjonizmu, zwiększyć swoją pewność siebie w obszarze prywatnym i zawodowym. Pracuje z wewnętrznym krytykiem, zaburzeniami lękowymi, depresją oraz wypaleniem zawodowym. Tworzy transformujące szkolenia, kursy i programy dla kobiet, które chcą wzmocnić swoją odwagę i znaleźć spełnienie w życiu. W swojej pracy korzysta z Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach, podejścia humanistycznego, systemowego oraz Gestalt, kierując się potrzebami klienta, aby skutecznie osiągał swoje cele.
