Motanki to coś więcej niż zwykłe lalki. To splecione nicią opowieści o dawnych wierzeniach. Talizmany nadziei i ochrony, które od wieków towarzyszyły ludziom w najważniejszych chwilach życia. Chociaż pierwsze pisemne wzmianki o nich pochodzą dopiero z przełomu XIX/XX wieku, to przekazy ustne sięgają dużo dalej. Czym są motanki, czyli słowiańskie lalki do zadań specjalnych.
Spis treści
Motanki – esencją słowiańskiej duchowości
Mimo iż dawne księgi milczą o motankach, ich ślady można odnaleźć w ludowych opowieściach i rodzinnych przekazach. Jak ciche strażniczki domowych ognisk, lalki przetrwały wieki, niosąc w sobie esencję słowiańskiej duchowości. Moc przekazu rodowego pozwala wierzyć w rolę lalek w życiu Słowian. Motanki najpopularniejsze były na obecnych terenach Ukrainy, Rosji, Białorusi i Polski. Wiedza o motankach jest przekazywana z pokolenia na pokolenie, a wiara w moc lalek pozostaje ciągle żywa. Dawniej miały one szerokie zastosowanie — chroniły domostwa, pomagały w uzdrawianiu, towarzyszyły w podróży. Dziś, mimo zmieniających się czasów, wiele osób nadal je wykonuje z wiarą w ich tajemniczą moc.
Jak wykonać słowiańskie motanki?
Zarówno dawniej, jak i obecnie, proces wykonania lalek pozostaje taki sam. Motankę tworzy się ze skrawków tkanin posiadanych w gospodarstwie domowym — niosą one w sobie historię domu i jego mieszkańców. Palce cierpliwie skręcają tkaninę, a zamiast igły i nożyczek używamy tylko nici, jakby lalka miała powstać z magii codziennych przedmiotów. Każdy ruch dłoni powinien być przemyślany, a cały proces motania przeprowadzony w skupieniu i z odpowiednią intencją, ponieważ emocje i myśli twórcy, pozostają w lalce na zawsze. Każdy sznurek i każda nić oplatająca motankę to nie tylko ozdoba. Tu wszystko ma swoje znaczenie. Czerwień symbolizuje ochronę, biel czystość, a złoto obfitość. Według przekazów procesu motania nie należy przerywać! Lalka nie może posiadać twarzy, aby nie nadawać jej cech ludzkich. Niekiedy motanki posiadają w miejscu twarzy sznurek zapleciony na krzyż, co oznacza pomyślność i ochronę. Wypełnienie lalki zależy od jej przeznaczenia. Można użyć suszonych ziół, ziaren zbóż, kaszy, grochu, czy drobnych pieniędzy. Wnętrze motanki wzmacnia jej moc, zatem należy dobrze dobrać wypełnienie do powierzonego jej zadania.
Motanki świadkami ważnych wydarzeń w życiu Słowianek
Motanki były świadkami najważniejszych momentów w życiu kobiety — towarzyszyły im przy ślubie, narodzinach dzieci, chroniły domy przed złymi mocami i wysłuchiwały cicho szeptanych życzeń. Wierzono, że dobrze wykonana lalka staje się niemym sprzymierzeńcem, który nigdy nie zdradzi sekretów swojej właścicielki.
Typy i rodzaje słowiańskich motanek
Lalki można podzielić na cztery typy:
1. Służące rodzinie
2. Na specjalne wydarzenia
3. Związane z kalendarzem — sezonowe
4. Żadanice — realizujące jedno konkretne życzenie
Najpopularniejsze rodzaje motanek to:
- Zadanica/Żadanica — lalka tworzona na użytek jednej, konkretnej sprawy.
- Karmicielka — zapewnia dostatek.
- Podróżniczka — opiekunka osób w podróży.
- Nierozłączki — dwie lalki połączone jedną ręką. Są symbolem więzi i bliskości.
- Dziesięciorączka — pomaga w pracach domowych. Posiada dziesięć rąk, po jednej dla każdego zadania domowego.
- Ziarnuszka — okrągła lalka pełniąca funkcje opiekunki domu.
- Baba Jaga — pomocna w rozwoju duchowym.
- Rodzicielka — symbolizująca matkę i gospodynię.
- Rwanka — pomaga w zerwaniu toksycznej lub niechcianej więzi.
- Otulaczki — sznur laleczek zawieszanych nad łóżeczkiem dziecięcym. Ma na celu ochronę dziecka i jego dobry sen.
Motanki — słowiańskie lalki do zadań specjalnych. Podsumowanie
Współcześnie można wykonać lalkę motankę samodzielnie lub zamówić ją u osoby, która specjalizuje się w ich tworzeniu i wykona ją z odpowiednią intencją. Otrzymaną lub stworzoną przez siebie lalkę, należy umieścić na honorowym miejscu w domu, obdarować prezentem np. koralikami lub wstążką. Kiedy lalka zakończy swoje zadanie, należy ją odprawić — zakopać w ziemi, lub spalić. Motanki mogą być ozdobą, amuletem, lub niebanalnym, spersonalizowanym prezentem. Tworzenie lalek jest obecnie, nie tylko formą rękodzieła, ale również duchową praktyką, wzmacniającą więzi międzyludzkie, oraz przypominającą o korzeniach kulturowych.
Autorka: Ela Sadowska – rodzimowierczyni, zielarka, oraz pasjonatka słowiańskich rytuałów.
