Choć na naszej planecie istnieje 8 miliardów ludzi, to niektóre osoby nadal czują się samotne. Samotność odczuwają zarówno osoby starsze, jak i młodsze. A świat zalewa modna w ostatnich latach „epidemia samotności”. Na problem ten zwraca uwagę Cheryl Rickman w książce pt. „Jak pokonać samotność”. Oto fragmenty książki pod patronatem medialnym portalu dla kobiet e-Wenus.pl.
Spis treści
Czym jest samotność?
Samotność uchodzi za negatywne, niepożądane uczucie niedoboru bliskich relacji z innymi ludźmi, spowodowane brakiem przynależności, towarzystwa lub więzi. W przeciwieństwie do odizolowania, które jest obiektywne, ponieważ opiera się na liczbie posiadanych interakcji społecznych, samotność pozostaje subiektywna: głęboko osobista i zależna od osoby, która jej doświadcza.
3 rodzaje samotności
Istnieją trzy główne typy lub „wymiary” samotności:
- Emocjonalna lub intymna (brak intymnych i znaczących relacji oraz osób, którym można się zwierzyć).
- Społeczna lub relacyjna (brak godnej zaufania i wspierającej sieci społecznej).
- Egzystencjalna lub zbiorowa (poczucie oderwania od zbiorowości).
Typy te odpowiadają trzem głównym rodzajom połączeń społecznych: kręgowi wewnętrznemu, kręgowi środkowemu i kręgowi zewnętrznemu. Każdy z nich może w pewnym stopniu pomóc w obronie przed odpowiadającym mu typem samotności.
– Nasz intymny wewnętrzny krąg oferuje bliskie relacje z jedną lub kilkoma (do pięciu) osobami, które eksperci nazywają naszą „kliką wsparcia” – stanowią one główną ochronę przed samotnością emocjonalną.
– Nasz relacyjny środkowy krąg składa się ze znajomych chroniących nas przed samotnością społeczną, w zależności od częstotliwości kontaktów.
– A nasz zbiorowy zewnętrzny krąg – szersza społeczność o słabszych więziach – stanowi osłonę przed samotnością egzystencjalną […].
Cała prawda o samotności
Samotność może być sytuacyjna i przejściowa, co oznacza, że pojawia się i znika lub dokucza tylko w określonych okolicznościach, takich jak Boże Narodzenie lub weekendy. Czasami bywa też efektem życiowych sytuacji typu przeprowadzka. Jednocześnie samotność może być przewlekła – przejawiać się jako stałe irytujące niezadowolenie – lub też łagodna, przypominająca strach przed tym, co nas omija (FOMO, fear of missing out). Dzieje się tak, kiedy człowiekowi wydaje się na przykład, że wszyscy zostali zaproszeni na imprezę, a on nie. Poczucie pominięcia pociąga bowiem za sobą przejściowe, tymczasowe uczucie samotności, które szybko ustępuje, gdy nastąpi ponowne włączenie do grupy (zaproszenie na kolejną imprezę).
Zasadniczo samotność to rozbieżność poznawcza między pożądanymi a rzeczywistymi kontaktami społecznymi; różnica między jakością posiadanych relacji a jakością relacji oczekiwanych (i potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania, ponieważ relacje pomagają żyć w sposób optymalny). Jeśli zatem masz odpowiednie kontakty i jesteś dostatecznie mocno związany z samym sobą, prawdopodobnie nie będziesz odczuwał samotności niezależnie od tego, czy żyjesz w pojedynkę, czy też nie.
Samotność czy osamotnienie
[…] „Można czuć się samotnym w wielu różnych sytuacjach, a samotność może być pozytywna, gdy wynika z naszych potrzeb i stanowi dla nas chwilę wytchnienia w kontakcie z samym sobą, lub negatywna, gdy jest niechciana i przytłaczająca. Osamotnienie zaś jest zawsze czymś głęboko bolesnym i wynika z braku możliwości tworzenia i utrzymywania relacji. Osamotnienie wiąże się z brakiem lub stratą, podczas gdy samotność z wyboru dotyczy przestrzeni i ukojenia. Bywa regenerująca i korzystna dla naszego zdrowia, a z długotrwałym osamotnieniem wiąże się podwyższone ryzyko zdrowotne – udowadniają to badania naukowe.
Możesz wybrać moment, w którym cieszysz się przebywaniem z samym sobą. Czas i przestrzeń dla siebie bywają zresztą luksusem, wspaniałym doświadczeniem, ale tylko wtedy, gdy wrodzona potrzeba więzi i przynależności została już zaspokojona. I o to właśnie w tym wszystkim chodzi. Jeśli czujesz bliskość – ze sobą lub z innymi ludźmi – samotność okazuje się pozytywnym doświadczeniem. Ale tylko wtedy! Kluczowa różnica jest zatem następująca: możesz cenić uroki samotności, ale osamotnienie zawsze powoduje cierpienie. Na nie nigdy byś się sam nie zdecydował. Wręcz przeciwnie, wielu z nas się go obawia.
Z brytyjskiego spisu powszechnego Viceland z 2016 roku jednoznacznie wynika, że młodzi ludzie bardziej lękają się osamotnienia niż utraty domu, pracy lub zdrowia fizycznego. Z kolei z badania przeprowadzonego przez psychologów społecznych z University of Virginia można wywnioskować, że jego uczestnicy woleliby raczej zostać niegroźnie porażeni prądem, niż spędzić pięć minut bez telefonu lub innego rozpraszacza uwagi.
Bycie samemu może przynieść ulgę, bo daje możliwość odetchnięcia od przytłaczającej presji dnia codziennego. Jednocześnie może wywoływać poczucie niepokoju – być czymś, czego należy się obawiać, a nie wypatrywać. Wszystko zależy od tego, czy masz potrzebne ci kontakty towarzyskie i czujesz przynależność do grupy.
Brak przynależności
Jak sugeruje piramida potrzeb Abrahama Maslowa, po zaspokojeniu głodu i zdobyciu dachu nad głową zaczynamy zwracać uwagę na niezwykle istotną potrzebę przynależności. Udane relacje okazują się niezbędne dla naszego dobrego samopoczucia i zaspokajają ten apetyt; dają nam wsparcie i sprawiają, że czujemy się częścią jakiejś grupy. Motywują i podpowiadają, zapewniają intymność i bliskość, lojalność i wspólne zainteresowania, bezpieczeństwo i ochronę, uznanie i szacunek, opiekę i otuchę, wspólnotę i przynależność, empatię i troskę.
Nic dziwnego, że dzięki nim czujemy się tak pewnie. To właśnie potrzeba bliskości i przynależności czyni nas ludźmi – przecież jako stworzenia społeczne jesteśmy stworzeni do funkcjonowania we wspólnocie. Na przestrzeni tysiącleci ewoluowaliśmy i najbezpieczniej czujemy się w grupie. Właśnie dlatego uważamy posiadanie relacji za podstawę naszej egzystencji.
Musimy być widziani, słyszani i rozumiani. Kiedy jesteśmy niewidoczni, niesłyszani i nierozumiani, czujemy się odseparowani i niezaangażowani, jakbyśmy znajdowali się poza wspólnotą. Dzięki poczuciu przynależności czujemy się jak w domu rodzinnym. W przeciwnym wypadku – niepewni, nieakceptowani, nieistotni – doświadczamy bólu egzystencjalnego.
Odczuwanie samotności może być również konsekwencją braku osób, którym moglibyśmy się zwierzać, i niedoboru głębszych relacji. Aby czuć się dostatecznie komfortowo, by podzielić się z kimś swoimi doświadczeniami, trzeba najpierw nawiązać znajomość z godnymi zaufania, empatycznymi ludźmi.
Popularny kobiecy portal i magazyn dla kobiet e-Wenus.pl objęły patronat medialny nad książką pt. „Jak pokonać samotność” i gorąco polecaj jej lekturę.
Fragmenty książki „Jak pokonać samotność” Cheryl Rickman str. 17-19 oraz 22-24 zostały opublikowane za zgodą polskiego wydawcy.
