Okres Świąt Bożego Narodzenia to czas, w którym w polskich domach tradycja przeplata się z nowoczesnością. Czy jednak wciąż pielęgnujemy wielopokoleniowe obyczaje, czy może ulegamy nowym trendom? Jak Polacy podchodzą do ubierania choinki, przygotowywania potraw wigilijnych czy kultywowania kolędowania? Odpowiedzi na te pytania przynosi badanie przeprowadzone przez agencję Danae Sp. z o.o. dla Organizacji Producentów Polski Karp. Wyniki nie pozostawiają wątpliwości – tradycje świąteczne w Polsce mają się dobrze, choć niektóre podlegają drobnym modyfikacjom. Oto świąteczne tradycje oczami Polaków.
Spis treści
Polacy świętują „przy domowym stole”
Boże Narodzenie to dla większości Polaków czas spędzany w gronie bliskich. Jedynie niewielki odsetek – bo zaledwie 2 proc. badanych – planuje spędzić Święta Bożego Narodzenia w hotelu, poza domem lub za granicą. Dominującym wyborem jest organizacja Wigilii w domowym zaciszu: 30 proc. respondentów spędzi ten wieczór w kameralnym gronie domowników, 37 proc. zaprosi rodzinę lub przyjaciół, a 16 proc. uda się z wizytą do krewnych. Przeczytaj artykuł pt.: Tradycje bożonarodzeniowe Dolnego Śląska.
Najważniejsze świąteczne tradycje według Polaków
Nieodłącznym symbolem Wigilii jest dzielenie się opłatkiem – tradycja ta, podkreślająca wartości takie jak pojednanie i bliskość, została wskazana przez 78 proc. uczestników badania. Ex aequo pierwsze miejsce zajmują potrawy wigilijne, również uznawane za kluczowy element świątecznej atmosfery. Kolejnym ważnym świątecznym rytuałem dla Polaków jest dekorowanie choinki – dla 74 proc. respondentów to jeden z najbardziej magicznych momentów przed Bożym Narodzeniem. Zaraz za nim plasuje się zwyczaj obdarowywania się prezentami (67 proc. wskazań), który podkreśla radość i wartość wspólnego spędzania czasu. Nieco mniej popularne, ale wciąż cenione, są tradycje takie jak kolędowanie (49 proc.) oraz uczestnictwo w pasterce (33 proc.). Choć te zwyczaje nie są już tak powszechne, nadal są obecne w wielu polskich domach.
Karp – niekwestionowany bohater wigilijnego stołu?
Wbrew pozorom, karp wcale nie wychodzi z mody. Ta tradycyjna ryba wigilijna nadal jest istotnym elementem świątecznego menu dla 44 proc. Polaków. Co ciekawe, znaczenie karpia zmienia się w zależności od wieku respondentów oraz regionu ich zamieszkania. Osoby powyżej 30. roku życia częściej wskazują karpia jako nieodłączną część wieczerzy wigilijnej, podczas gdy w grupie młodszych respondentów (18-29 lat) odsetek ten wynosi jedynie 31 proc. Różnice zauważa się również między regionami Polski – największe przywiązanie do tej tradycji występuje w województwach: lubuskim (64 proc.), śląskim (58 proc.) oraz wielkopolskim (55 proc.). Z kolei w województwach pomorskim i zachodniopomorskim karp częściej ustępuje miejsca rybom morskim.
Ryby – silny symbol wigilijnej tradycji
Obecność ryb na wigilijnym stole to zwyczaj, który głęboko zakorzenił się w polskiej kulturze. W badaniu 81 proc. respondentów zadeklarowało, że samodzielnie przygotuje potrawy rybne na Wigilię. Jedynie 9 proc. badanych skorzysta z gotowych rozwiązań, takich jak catering świąteczny czy gotowe przetwory rybne. Choć ten trend dopiero zaczyna się rozwijać, wskazuje na rosnącą potrzebę oszczędzania czasu przy jednoczesnym kultywowaniu bożonarodzeniowych tradycji.
Karp na wiele sposobów
Wśród Polaków, którzy zdecydują się na serwowanie ryb w Wigilię, karp pozostaje głównym bohaterem stołu. Sięgnie po niego 64 proc. respondentów. Kolejne miejsca zajmują śledzie (48 proc.) oraz dorsz i czerniak (33 proc.). Popularnością cieszą się także łosoś (26 proc.) i pstrąg (18 proc.). Przygotowanie karpia zależy od domowych zwyczajów. Najczęściej będzie on smażony w postaci filetów (46 proc.) lub dzwonek (42 proc.). Sporym zainteresowaniem cieszy się też karp w galarecie (33 proc.) oraz karp pieczony (25 proc.). Dla bardziej tradycyjnych gospodarzy karp pozostaje symbolem świąt – serwowany bez zbędnych udziwnień. Dawid Tarasiewicz, prezes Organizacji Producentów Polski Karp Sp. z o.o., zauważa, że: „karp łączy w sobie wielowiekową tradycję z nowoczesnymi potrzebami. Jest zdrową, świeżą rybą, która idealnie wpisuje się w trend slow food”.
Gdzie Polacy kupują karpia?
Choć większość konsumentów wybiera sklepy rybne (29 proc.) oraz dyskonty i supermarkety (27 proc.), rośnie też zainteresowanie zakupami u lokalnych producentów. Aż 21 proc. respondentów stawia na bazary i ryneczki, a coraz więcej osób odwiedza gospodarstwa rybackie, gdzie można kupić rybę „prosto ze stawu”.
– „Widzimy rosnącą świadomość konsumentów. Ludzie chcą wiedzieć, skąd pochodzi ryba, którą kupują. Gospodarstwa rybackie zapewniają im najwyższą jakość i świeżość” – podsumowuje Dawid Tarasiewicz.
Świąteczne tradycje oczami Polaków — podsumowanie
Jak pokazują wyniki badania, Święta Bożego Narodzenia dla Polaków to czas, w którym tradycja przeplata się z nowoczesnością. Karp pozostaje królem wigilijnego stołu, choć sposoby jego przygotowania i zakupu ewoluują. Niezależnie od formy, w jakiej się pojawi, łączy pokolenia, przypominając o wartościach, jakie niesie ten wyjątkowy czas.
Badanie przeprowadzone przez Danae Sp. z o.o. na zlecenie Organizacji Producentów Polski Karp Sp. z o.o. pod koniec listopada 2024 r. na grupie 1001 dorosłych Polaków.
